Нийтлэл

М.Уянсүх - Эгнэшгүй хос чавхдас /Туурвигч он жилүүдийг мөшгөхүй/

Чавхдаст хөгжмийн зэмсгүүд дотор яг адилхан хос чавхдасууд бүхий хөгжмүүд байдаг. Тийм чавхдасууд яг ижил хөгтэй дуугардаг. Харин яруу найргийн хослол түүнээс шал өөр. Тийм хослол өөр, өөрийн гэсэн өвөрмөгц өнгөөр илт ялгаран дуугарч, басхүү харилцан нэгнээ хөглөж байж л сая утга учир бүхий болдог. Орчин цагийн Монголын яруу найрагт тийн эгшиглэгч хос чавхдас нь яруу найрагч Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс хоёр юм. Тэр хоёрын тухайд нэгэн залуу шүлэгч: “Нийтийн унаанд ч, гудамжны сандал дээр ч, гэртээ ч, тэр бүү хэл, 00-ийн өрөөнд хүртэл, хаа сайгүй эхнэр, нөхөр хоёрын номыг уншсан хүмүүс...” хэмээн бахдангуй ч юм шиг, цөхрөнгүй ч юм шиг хэлж билээ. Бахдангуй гэхийн учир, залуу шүлэгч тэр хоёроор үнэхээр бахархсан байх. Харин цөхрөнгүй гэхийн учир нь, мэдээж: “Яавал тэдэн шиг болох вэ? Би тэгж чадах болов уу?” гэсэн санаашралаас үүдэлтэй. Зөвхөн үүнээс үүтгэн бодоход яруу найрагч, зохиолч Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс хоёр уншигчдын дунд ямар өндөр байр суурьтай, тэдний зүгээс ямар том хүндлэл хүлээдэг нь харагдана. Түүнтэй хамт тэд Аюур, Өлзий хоёрын шинэ бүтээлүүдийг сэтгэл догдлон хүлээдэг нь лавтай. Гэхдээ, чухам тэнд л хамгийн том АЙДАС нуугдан буй. Тэр нь уншигчдын итгэлийг алдахгүй, тэдний сэтгэлд хүрсэн, оюун санааг нь байлдан дагуулсан бүтээл туурвиж чадах, эсэх тухай эргэлзээ. Гагцхүү эл эргэлзээг даван туулж, АЙДАС-аа ялж байж туурвигч хүмүүн өөрийнхөөрөө ОРШИН ТОГТНОДОГ жамтай. Мянга, мянган жилийн турш туурвигч их мэргэдийн замнасан тэр замаар бид мөн зүдэн бэдэж явнам.

Орон орны Санта Клаусын тухай түүхүүд

Шинэ жил болон Зул сарын баярын гол бэлгэ тэмдэг бол яахын аргагүй Санта Клаус билээ. Сайхан сэтгэлт Сантагийн түүх 1823 оноос эхэлсэн бөгөөд эдүгээ дэлхийн улс орон бүр түүний талаар олон янзын ойлголт, үлгэр домгуудтай болсон байна. Ингээд Сантагийн тухай хамгийн хачирхалтай түүхүүдийг дэлгэж байна.

Энэ чинь л Цэндбаатар шүү дээ

Ах нартаа гавъяатын тэмдэгээ хугалуулж, нам цохиулж ойчоод өчнөөн удаан ухаангүй хэвтэж, уйлаад лайв хийж, Монголын боксын холбооны удирдлагуудын бузар булхайг өөрөө ч мэдэлгүй цайлганаар илчилж байсан тэр хүү.

Мөнх-Эрдэнэ хэн ч биш байж болно оо, үнэнээр цангасан нийгмээ яах уу...

Гэвч юу гээч? Мөнх-Эрдэнэ хэн ч биш болж болно оо, үнэн харин үнэ цэнэтэй хэвээр үлдэнэ. Үнэнээр, шударга ёсоор цангасан нийгэм нэг л өдөр тэсэрнэ шүү. Тэртэй тэргүй улс төрийн үхдэл болсон Элбэгээгээр жигшүүлээд ч, Ми.Энхболдоор айлгаад ч, үндэсний үзлээр сэдрээгээд ч нэмэргүй болох цаг ирнэ. Тэр хүртэл хэдэн хүнийг хэрхэн хорихыг хэн ч таашгүй... Энэ чинь л нөгөө миний ад болоод л үглээд байгаа ангалд унаж буй ардчилал, араатан шинжийн дарангуйлал гэж байгаа юм даа. Ерөнхий сайд асан А.Амарын "Хэн нь монгол, хэн нь гадных болохыг ялгахаа байв, аль нь үнэн, аль нь худал болохыг мэдэхээ болив..." гэж харуусан хэлсэн тэр цаг үе чинь царайгаа ингэж л харуулдаг ажээ...

Зөв төлөвшил бол сайн боловсрол мөн

Бид олон жил сургуульд суралцаж тѳгссѳн дипломыг боловсрол гэж тооцож үнэлсээр ирсэн. Диплом нь тухайн сургуульд юу үзэж судалсаныг гэрчлэх баримт бичиг болохоос уг хүний мѳн чанарын илэрхийлэл биш. *Дэлхийн түвшиний сайн сургуулиудыг суралцаж тѳгссѳн залуус олон бий. Зарим нь эрдэм мэдлэгээ батжуулж улс орондоо болон хүмүүстэй хуваалцдаг. Харин зарим нь бусадтай мэдлэгээ хуваалцаж туслахыг тэгтлээ хүсдэггүй. “Би зѳндѳѳ их мѳнгѳ цаг хугацаа болон хѳдѳлмѳрѳѳ зарцуулж байж ѳѳрийгѳѳ хѳгжүүлсэн. Тэгээд би яагаад бусдад туслах ёстой гэж? Тэр хүмүүс над шиг л хичээж зүтгэх ёстой шүү дээ” гэж хэлэхийг би сонсож байсан. Эргэцүүлээд бодохоор буруутгах эсвэл зѳвтгѳх аргагүй

Сургуулийн орчин дахь хүчирхийлэл ба анхан шатны тусламж

Дэлхийн өсвөр насны хүүхдийн тал хувь нь үе тэнгийнхэн болон сургуулийн орчинд хүчирхийлэлд өртсөн байдаг (UNICEF 2019). Тайлангаас харахад, ялангуяа 13-15 насны хүүхдүүдийн тал хувь буюу 150 сая хүүхэд хүчирхийлэлд өртөж байсан гэж хариулжээ. Үүнд, зодуулах, хэл яриа, дээрэлхэлт, ялгаварлан гадуурхалт зэрэг багтана.

Бидний спортын хандлага, төлөвшил, тэмцээний соёл буюу хожихын тулд юу ч хамаагүй хийж сурсан зан

Бид ер нь спортод яаж ханддаг юм бэ гэхээр сонин. Найзуудтайгаа зааланд тоглоход хожихын төлөө юу ч хамаагүй хийх нь элбэг. Хэрэлдэнэ, маргалдаж гар зөрүүлэх нь ч бий. Байгууллагын жижиг тэмцээн ч ялгаагүй шүүгчээ хараана, загнана, сүрдүүлнэ. Манай найзуудын тэмцээн, хэдхэн ажилтантай байгууллагын тэмцээн ч ялгаагүй танай, манай хэрүүл маргаан. Дээшилвэл том лигийн тэмцээнүүдийн дүр төрх адилхан. Дасгалжуулагч, тамирчид, үзэгчдийн соёл спортод хандах хандлага доод түвшинд. Харааж, ерөөх, бусдыг сүрдүүлэх бол элбэг. Зүгээр нэг заал авах, найзуудтайгаа тоглох, байгууллагын жижиг тэмцээн гээд бүх зүйлд бид тэмцээний сэтгэхүйгээр ханддаг. Хүүхдүүдээ хүртэл багаас нь тэмцээний сэтгэхүйтэй болгож, олимпиад тэмцээнээр угжина. Хүүхдээ спортоор хичээллүүлэхдээ тамирчин болгоно гэж бодохоос чөлөөт цагийн талаар бараг л юм бодохгүй. Бөхөд ямарч сонирхолгүй хүүхдээ бөх болгоно гэж мөрөөдөх нь хүүхдээ өөрийгөө баясгах хэрэгсэл мэт харж байгаатай ялгаагүй. Энэ бүхний цаана манайх л хожвол шударга гэдэг дүрэм оршино. Хожигдоно гэдэг монголчуудын хувьд байж боломгүй асуудал. Манайх хожвол шударга, танайх хожвол бульхайтай.

Олон нийтийг хүссэнээрээ удирдах аргууд

Массын сэтгэхүйд нөлөөлөх хамгийн энгийн бөгөөд үр дүнтэй арга бол улс нийгэмд тулгарч буй ноцтой асуудлууд, мөн төр засгийн зүгээс гаргаж буй шийдвэрүүдээс массын анхаарлыг холдуулах явдал. Ард иргэдэд төр засгаас хэрэгжүүлж буй төлөвлөгөөт ажлуудын нарийн учрыг ухаж бодох сэхээ өгөхгүйн тулд тэднийг ач холбогдол багататай, хий хоосон мэдээ мэдээллээр тасралтгүй “бөмбөгддөг” бөгөөд энэ ажилдаа олон нийтийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийг түлхүү ашигладаг бна. Энэ арга нь хүмүүсийн сэтгэл зүй, орчин цагийн гүн ухаан, эдийн засаг, сүүлийн үеийн дэвшилтэт технологи зэрэг чухал салбаруудын талаар олж мэдэх боломжийг нь хязгаарлаж... шоу-бизнес болон спортын мэдээ, олон арван ангит савангийн дуурь зэргийг чөлөөтэй үзэх боломжийг нээж өгдөг аж.

Монголчуудын тухай 100 жилийн өмнөх дүгнэлт: Залхуу алмай байдлын зэрэгцээ хулчгар, маш хуурамч хүмүүс

Эр хүний хүч самбаа бүсгүйчүүдэд их үнэлэгднэ. Бүсгүйчүүдийг нь харвал бидний ойлголтоор гоо сайхан, уян зөөлөн гээд байх зүйлгүй. Монголчууд хавтгай нүүртэй, шанаа томтой эмэгтэйг сайхан гэдэг. Эмэгтэйчүүдийн ёс суртахуун нь их унасан, гэхдээ хот тосгоноос өөр газар тэд янхан болдоггүй. Эмэгтэйчүүд гэрийн бүх ажлаа хийж, үр хүүхдээ өсгөнө. Эрчүүд нь туйлширсан залхуу хүмүүс гэдэг нь алхам бүрд мэдэгддэг. Гэртээ тэд юу ч хийдэггүй, хааяа гарч ойр бэлчиж буй малаа харна. Эр хүн гэртээ өдөржин цай гүзээлнэ, энэ нь бараг шашны ариун зан үйл мэт, эсвэл бусад айлд цай уухаар очно. Зун бол архи айраг гүзээлнэ.

“АР ХӨВЧ” хэмээх нэгэн дууны учир

“Ар хөвчийн унага” хэмээх уртын энэ дууны хэдэн бадаг шүлгийг унших бүртээ, дуугий нь чагнах болгондоо манай дээдэс яасан ч их авъяастай, билэг төгс хүмүүс байгаа вэ дээ гэж өөрийн эрхгүй бишрэн боддог юм. Залуу нас гэнэн, хайхрамжгүй, тоомжиргүй. Уртын дууны үгийн ур, утгын гүнзгийрэл, уянга эгшгийг нь залуу насанд төдийлөн мэддэггүй, мэдье ч гэдэгггүй. Оронд нь харин энд тэндхийн элдэв дуу хөгжим л хачин гоё санагдана, автана, уярна, дагаж аялна, тэгэхээс ч өөрөөр яах билээ!

Амь наана, там цаана «бензин»

Лав нийслэлд маань ёстой хачин үзэгдэл болж байна. Өдөр шөнийн 24 цагт тэг зогсолт хийхийг харлаа. Энэ лав Монголын түүхэнд байгаагүй үзэгдэл. Хожим “цагаан ном”, “улаан ном”-д бичигдэх болтугай. Гиннесийн номд ч бараадахгүй байх. Засгийн газрыг, тэр нэг Ёндон хэмээх сайдыг, салбарын яамыг нь буруутгах, шийтгэл оноолгох донд монголчууд түймрийн гал шиг л автчихсан яваа. Уур бухимдал, цаг нар, түгжрэл, хараал ерөөл… Дэлбэрэх нь ээ!

Монголын боловсролд заавал хийх ёстой шинэчлэлүүд

Moнголын ѳнѳѳгийн нийгэмд болоод дэлхийн хаана ч ажиллаж амьдрах чадвартай зѳв бие хүнийг тѳлѳвшүүлэх нь суурь боловсролын үндсэн зорилт мѳн. Нийтээр дагаж мѳрдѳх учиртай “Үндсэн хууль”-даа суурь боловсролыг үнэ тѳлбѳргүй олгохоор заасан байгаа.

Автозамын түгжрэлд нийтийн тээврийн нөлөө

Бараг 400 000 орчим тээврийн хэрэгслэл холхиж байдаг Улаанбаатар хотод замын түгжрэл асуулт дагуусан асуудал болоод удаж буй. Замаа ѳргѳтгѳх, метро болон дүүжин тээвэр гэх их мѳнгѳ шаардах тѳслүүд ярих хэдий ч одоогийн бодит нѳхцѳл байдлуудаа ѳѳрчлѳн сайжруулах талаар хэн ч ярихгүй юм. Байдлууд ямар байна вэ?

Барууны нандин хэмээх дээдийн шүтээн

Монгол нутгийн буян барагдахгүй гэх хуучны сайхан үг байдаг. Эцэг өвгөд маань эрт цагаас хангай дэлхий, амин байгалиа дээдлэн сүслэж, яндашгүй их баялагийг нь үр хойчдоо өвлүүлэн үлдээх чин сэтгэлийн нэгэн үзүүрт ийм үг гарсан байлтай. Энэ зэрэгцээ Монгол нутгийн буян заяаг дааж авч явдаг онгод сахиус, шүтээн олон байдаг гэдгийг он цагийн уртаас мэдэх өвгөд хөгшидөөс эхлүүлээд хутагт хувилгаадууд, бөө, зайран, гүртэнгүүд хүртэл хэлдэг байв. Тэр олон сахиус, шүтээний аргамж үзүүрт Монгол зон олны заяа буян торгоогдож ирсэн байж ч болно. Харин өнөөдөр бид дөнгөж сайхан цагийн нүүр үзэх тухай сураг сонсож эхлэхтэйгээ зэрэг газрын хэвлийг хөндөж, ухаж уудалж болох бүхнээ дэлгээд унав. Гэтэл энэ бүхний гэмийг Монгол нутгийн буян заяа дааж авч гарч дөнгөх болов уу.

Б.Бат-Эрдэнэ аваргын тогтоосон таван дээд амжилт

Монгол түмний уламжлалт Цагаан сарын баярт зориулсан үндэсний бөхийн барилдааныг 1963 оноос хойш тасралтгүй зохион байгуулжээ. Энэ жил 55 дахь жилтэйгээ золгож буй Улсын баяр наадмын дараа орох чансаа өндөр барилдааны сонин хачнаас хүргэе. Дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ 13 удаа түрүүлж дээд амжилт тогтоожээ. Алдарт хоёр Мөнх аварга 22 насандаа заан цолтойдоо түрүүлж байв. Энэ нь хамгийн залуудаа түрүүлсэн амжилт юм. Улсын аварга Хадбаатар гурван удаа түрүүлэхдээ Ишгэн, Цэрэнтогтох, Долгорсүрэн нарын Өвөрхангайн бөхчүүдийн үзүүр түрүүнд орхиж байв. Дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ 15 жил дараалан их шөвөгт шалгарч дээд амжилт тогтоожээ. /1988-2002/ Х.Баянмөнх 8, О.Балжинням Д.Сумъябазар нар 7, Ж.Мөнхбат Д.Мөнх-Эрдэнэ нар 6, Д.Цэрэнтогтох А.Сүхбат нар 5 жил дараалан их шөвөгт шалгарч байв.

Эрдэнэт малаа бид бог, бод хэмээн нэрлэдгийн учир

Таван хушуу малаа хөлийн урт богиноор нь бог, бодоор ангилдаг нь маллах арга технологоос урган гарсан байна. Бодыг ухаанаар, богыг дагаж малладаг нь таван төрлийн малыг нэгэн зэрэг өдөр шөнө гүй маллаж өсгөнө гэдэг суурин соёл иргэншилтэй хүний ой ухаанд үл багтана.

Монголчууд юм үзээгүй нь үнэн ш дээ...

Хүн гэдэг чинь орчноо дагаад боловсон болдог учиртай. Орчноо дагаад сэтгэл санаа ч гэсэн дээрдэнэ. Ядууралтай ганцхан халамж өгч тэмцэхгүй ээ. Эхлээд орчныг нь бас сэтгэлгээг нь өөрчлөх хэрэгтэй болов уу.

Нөгөө гурав

Төрт ёсны сонгууль эхлээд хэд хонолоо, түмнээрээ морьд эргэхийг хүлээсэн хүүхэд шиг л байн байн саравчлаад, баруун зүүнгүй харуулдаад, өнөө гурвыгаа өнжин сонжиж, хонон сураглаад удлаа.

Хөгжмийн хосгүй авьяастай бяцхан Моцарт

XVIII зууны хүн төрөлхтний гайхамшиг болсон Моцартын амьдрал, адал явдалт дурсамжууд нь өнөөгийн бидний үед түүх болжээ. Австрийн хөгжмийн суут зохиолч Моцартын хөгжмийг хаврын урь, нарны гэрэл, залуу нас, гэгээн сайхан болгонтой зүйрлэх нь олон байдаг.

Ѳѳрийн бодлоо бусдад бүү тулгаж бай

Хэрвээ чи ѳѳрийн санаа бодлоо бусдад хүчээр тулгаж байгаа бол хүчирхийлэл. Та бод доо. Бусдын санаа бодол танд таалагдахгүй байгаа бол, таны санаа бодол бусдад таалагдана гэж яагаад бодож байгаа юм бол? Хүн хүний бодол санааны багтаамж ѳѳр ѳѳр. Алдсан алдааны сургамж хийгээд олсон онооны хязгаар бүхнийг харьцуулах аргагүй. Хэрвээ маш тайвнаар анзаарах ахул хүн бүхэн энэ ертѳнцѳд заяагдсан хувь тавилан, оногдсон үүргээрээ амьдарч байгаа гэдгийг мэдрэх болно.

Нийтлэл


Ярилцлага


Entertainment

Шар мэдээ